(Peripheral Nerve Injury Rehabilitation)
1. Giới Thiệu
Các nghiên cứu về phục hồi chức năng và điều trị tổn thương thần kinh ngoại biên, bắt đầu trong suốt cuộc nội chiến tại Mỹ, và kể từ đó đã mở rộng bao gồm không chỉ để mô tả đặc điểm rộng rãi của các quá trình và các yếu tố góp phần vào sự tái sinh dây thần kinh và đảo lại dây thần kinh (reinnervation) , mà còn để xác định liệu pháp tăng cường tái tạo thần kinh như phương pháp vật lý, liệu pháp phục hồi chức năng và gần đây ống dẫn sinh học (biological conduit) và sự quản lý thúc đẩy tăng trưởng các phân tử. Y học phục hồi chức năng là một chi nhánh của y học nhằm mục đích tăng cường và phục hồi khả năng chức năng và chất lượng cuộc sống cho những người bị khuyết tật về thể chất hoặc khuyết tật (disabilities). Chức năng tàn tật do tổn thương thần kinh là hoàn toàn liên quan đến mức độ nghiêm trọng , loại và vị trí của tổn thương thần kinh. Vì vậy , trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình phục hồi chức năng cho bệnh nhân với tổn thương thần kinh , kiến thức sâu sắc về loại tổn thương và hậu quả của cắt đứt dây thần kinh (denervation) là cần thiết
2. Phân loại tổn thương thần kinh ngoại biên
Phân loại tổn thương thần kinh ngoại biên có một vai trò quan trọng trong dự báo tiên lượng và xác định chiến lược điều trị. Phân loại tổn thương thần kinh được mô tả bởi Seddon vào năm 1943 và bởi Sunderland vào năm 1951. Nói tóm lại nó được phân loại tổn thương nhẹ , vừa và nặng giống như thuật ngữ bệnh lý của liệt nhẹ thần kinh không thoái hóa ngoại vi (neurapraxia) , đứt sợt trục trục thần kinh (axonotmesis) và đứt đoạn dây thần kinh (neurotmesis) . Trong mức độ thứ nhất dây thần kinh vẫn còn nguyên vẹn nhưng khả năng truyền tín hiệu bị hỏng, mức độ thứ hai sợi trục (axon) bị hư hỏng nhưng các mô liên kết xung quanh vẫn còn nguyên vẹn và trong mức độ thứ ba cả hai các sợi thần kinh và mô liên kết bị hỏng. nguyên nhân phổ biến nhất cho các ba các loại tổn thương là bệnh lý cạm bẫy thần kinh (entrapment neuropathies) , hoặc kéo căng và đứt gọn do chấn thương mạnh .
3. Hậu quả tổn thương thần kinh ngoại biên
Những ảnh hưởng của tổn thương dây thần kinh ngoại biên khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của các tổn thương . Từ ngữ Pain (một từ diễn tả sự đau nhói, rát bỏng), tê hoặc thay đổi cảm giác, yếu cơ ở một phần cơ thể bị ảnh hưởng , mất chức năng ( ví dụ một tay hoặc chân quá khó để sử dụng trong khi thực hiện nhiệm vụ ), Mất sự di chuyển, hoạt động (ví dụ như cổ tay rớt .và bàn chân rớt), cứng khớp và loét da và cuối cùng tăng cảm xúc quá mức.
4. Y học phục hồi chức năng trong ngắn gọn
Y học phục hồi chức năng trong tổn thương thần kinh là không phẫu thuật , quản lý toàn diện hậu quả tổn thương, kiểm soát các triệu chứng đáng lo ngại tích cực như đau , ngăn ngừa dị tật lâu dài như co cứng, sử dụng kỹ thuật thích hợp và phương thức để tăng cường điều trị và phục hồi thần kinh. Sau đây chúng ta sẽ thảo luận về các chương trình chi tiết.
5. Quản lý đau
Đau là một trong những hậu quả thường gặp nhất và gây phiền nhiễu của tổn thương thần kinh . Lần đầu tiên đau tự phát đã được ghi nhận từ rễ thắt lưng L4 và L5, sau khi thực nhiệm tổn thương thần kinh trên thỏ. Kể từ đó nhiều cơ chế được đề xuất là nguyên nhân của đau thần kinh trong những năm gần đây nhất được chấp nhận là do thay đổi hóa học xảy ra ở hạch rễ lưng sau tổn thương thần kinh ngoại vi, mà là một phát hiện mới và có lẽ đóng góp vào quá trình đau do thần kinh. Ngoài ra còn có các cơ chế khác ở cột sống thắt lưng, tủy sống và não đóng góp cho đau do thần kinh. Quản lý đau này là một phương pháp tiếp cận liên ngành bởi phương pháp điều trị bằng thuốc . Chiến lược điều trị mới để giảm đau do thần kinh chủ yếu là những thay đổi ở hệ thần kinh trung ương. Thuốc chống co giật và chống trầm cảm ba vòng được yêu thích nhất để giảm đau do thần kinh. Phục hồi hoàn toàn là rất khó khăn và chỉ có 40-60 % bệnh nhân phục hồi một phần. Phương thức khác mà có một số vai trò trong quản lý đau thần kinh như: yoga , massage , thiền , tập thể dục nhận thức, châm cứu và kích thích thần kinh điện qua da (Transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS)).
6. Học lại sự giảm cảm giác (Sensation deficit and relearning)
Hình ảnh cơ thể, hình dạng và kết cấu của đối tượng công nhận và tránh các đối tượng nguy hiểm là nguyên tắc của một cảm giác nguyên thủy. Kích thích cảm giác cũng được gửi phản hồi cho hệ thống vận động điều chỉnh thích hợp trong chức năng . Dây thần kinh cảm giác vỏ bên (Contra lateral somatosensory cortex) có vai trò như một đơn vị xử lý trung tâm cho gần như tất cả các chức năng này. Sau một chấn thương dây thần kinh ngoại biên một hoặc tất cả các chức năng nêu trên có thể bị suy yếu dựa vào mức độ nghiêm trọng của sự xúc phạm. Tổn thương hoàn toàn của dây thần kinh lớn hay một phần cảm giác của nó làm tắt dẫn truyền võ não bên cho đến khi phục hồi phân bổ dây thần kinh (reinnervation) sự sửa chữa được thực hiện. Trong giác quan nầy, tất cả năm chức năng cảm giác của thần kinh ngoại biên bị suy giảm. Nếu phục hồi phân bổ dây thần kinh (reinnervation) xảy ra trong cảm giác vỏ bên có vai trò là một đơn vị trung tâm của phần lớn của chức năng nầy, theo đó tổn thương thần kinh ngoại biên ở một hay tất cả các chức năng cảm giác có thể bị suy yếu dựa vào mức độ tổn thương hoàn toàn dây thần kinh chính, hay tắt một phần cảm giác của nó đến vỏ não cho đến khi đảo lại dây thần kinh (reinnervation) xảy ra . Trong cảnh này, tất cả năm chức năng cảm giác bị suy giảm. Nếu đảo lại dây thần kinh (reinnervation) gây rối loạn bề mặt vỏ cảm giác phải đối mặt với một hướng đi mới mà thường không biết rõ . đây là cơ sở phục hồi chức năng cảm giác hoặc tập cho quen ngay cả với một dây thần kinh phẫu thuật thành công.
Hình dạng và kết cấu với học lại mở mắt và kích thích thụ thể sâu sắc bằng vật liệu thô là phương pháp hữu ích của tổ chức lại thích hợp [hình 1]. Tổn thương dây thần kinh lớn trong dây thần kinh hông chi dưới và mức độ tổn thương thần kinh rộng hơn ảnh hương đến cảm giác và vận động, nhưng sự cảm thụ bản thân (proprioception), là một trong những điều quan trọng nhất . Sự cảm thụ bản thân (proprioception), được định nghĩa là cảm biến chuyển động cơ thể và nhận thức về các tư thế, tạo điều kiện cho người định hướng bản thân trong không gian không có mối quan hệ trực quan. sự cảm thụ bản thân (proprioception) là những gì cho phép một người nào đó để đi bộ trong bóng tối hoàn toàn hoặc lái xe với chỉ tìm đường mà không bị mất thăng bằng hay kiểm soát. Trong thời gian học tập của bất kỳ kỹ năng mới hoặc học lại những việc đã làm như một hoạt động thể dục thể thao, hay một nghệ thuật, nó thường là cần thiết để trở thành quen thuộc với một số nhiệm vụ cụ thể và hoạt động cảm thụ bản thân (proprioceptive).
Các nghiên cứu về phục hồi chức năng và điều trị tổn thương thần kinh ngoại biên, bắt đầu trong suốt cuộc nội chiến tại Mỹ, và kể từ đó đã mở rộng bao gồm không chỉ để mô tả đặc điểm rộng rãi của các quá trình và các yếu tố góp phần vào sự tái sinh dây thần kinh và đảo lại dây thần kinh (reinnervation) , mà còn để xác định liệu pháp tăng cường tái tạo thần kinh như phương pháp vật lý, liệu pháp phục hồi chức năng và gần đây ống dẫn sinh học (biological conduit) và sự quản lý thúc đẩy tăng trưởng các phân tử. Y học phục hồi chức năng là một chi nhánh của y học nhằm mục đích tăng cường và phục hồi khả năng chức năng và chất lượng cuộc sống cho những người bị khuyết tật về thể chất hoặc khuyết tật (disabilities). Chức năng tàn tật do tổn thương thần kinh là hoàn toàn liên quan đến mức độ nghiêm trọng , loại và vị trí của tổn thương thần kinh. Vì vậy , trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình phục hồi chức năng cho bệnh nhân với tổn thương thần kinh , kiến thức sâu sắc về loại tổn thương và hậu quả của cắt đứt dây thần kinh (denervation) là cần thiết
2. Phân loại tổn thương thần kinh ngoại biên
Phân loại tổn thương thần kinh ngoại biên có một vai trò quan trọng trong dự báo tiên lượng và xác định chiến lược điều trị. Phân loại tổn thương thần kinh được mô tả bởi Seddon vào năm 1943 và bởi Sunderland vào năm 1951. Nói tóm lại nó được phân loại tổn thương nhẹ , vừa và nặng giống như thuật ngữ bệnh lý của liệt nhẹ thần kinh không thoái hóa ngoại vi (neurapraxia) , đứt sợt trục trục thần kinh (axonotmesis) và đứt đoạn dây thần kinh (neurotmesis) . Trong mức độ thứ nhất dây thần kinh vẫn còn nguyên vẹn nhưng khả năng truyền tín hiệu bị hỏng, mức độ thứ hai sợi trục (axon) bị hư hỏng nhưng các mô liên kết xung quanh vẫn còn nguyên vẹn và trong mức độ thứ ba cả hai các sợi thần kinh và mô liên kết bị hỏng. nguyên nhân phổ biến nhất cho các ba các loại tổn thương là bệnh lý cạm bẫy thần kinh (entrapment neuropathies) , hoặc kéo căng và đứt gọn do chấn thương mạnh .
3. Hậu quả tổn thương thần kinh ngoại biên
Những ảnh hưởng của tổn thương dây thần kinh ngoại biên khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của các tổn thương . Từ ngữ Pain (một từ diễn tả sự đau nhói, rát bỏng), tê hoặc thay đổi cảm giác, yếu cơ ở một phần cơ thể bị ảnh hưởng , mất chức năng ( ví dụ một tay hoặc chân quá khó để sử dụng trong khi thực hiện nhiệm vụ ), Mất sự di chuyển, hoạt động (ví dụ như cổ tay rớt .và bàn chân rớt), cứng khớp và loét da và cuối cùng tăng cảm xúc quá mức.
4. Y học phục hồi chức năng trong ngắn gọn
Y học phục hồi chức năng trong tổn thương thần kinh là không phẫu thuật , quản lý toàn diện hậu quả tổn thương, kiểm soát các triệu chứng đáng lo ngại tích cực như đau , ngăn ngừa dị tật lâu dài như co cứng, sử dụng kỹ thuật thích hợp và phương thức để tăng cường điều trị và phục hồi thần kinh. Sau đây chúng ta sẽ thảo luận về các chương trình chi tiết.
5. Quản lý đau
Đau là một trong những hậu quả thường gặp nhất và gây phiền nhiễu của tổn thương thần kinh . Lần đầu tiên đau tự phát đã được ghi nhận từ rễ thắt lưng L4 và L5, sau khi thực nhiệm tổn thương thần kinh trên thỏ. Kể từ đó nhiều cơ chế được đề xuất là nguyên nhân của đau thần kinh trong những năm gần đây nhất được chấp nhận là do thay đổi hóa học xảy ra ở hạch rễ lưng sau tổn thương thần kinh ngoại vi, mà là một phát hiện mới và có lẽ đóng góp vào quá trình đau do thần kinh. Ngoài ra còn có các cơ chế khác ở cột sống thắt lưng, tủy sống và não đóng góp cho đau do thần kinh. Quản lý đau này là một phương pháp tiếp cận liên ngành bởi phương pháp điều trị bằng thuốc . Chiến lược điều trị mới để giảm đau do thần kinh chủ yếu là những thay đổi ở hệ thần kinh trung ương. Thuốc chống co giật và chống trầm cảm ba vòng được yêu thích nhất để giảm đau do thần kinh. Phục hồi hoàn toàn là rất khó khăn và chỉ có 40-60 % bệnh nhân phục hồi một phần. Phương thức khác mà có một số vai trò trong quản lý đau thần kinh như: yoga , massage , thiền , tập thể dục nhận thức, châm cứu và kích thích thần kinh điện qua da (Transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS)).
6. Học lại sự giảm cảm giác (Sensation deficit and relearning)
Hình ảnh cơ thể, hình dạng và kết cấu của đối tượng công nhận và tránh các đối tượng nguy hiểm là nguyên tắc của một cảm giác nguyên thủy. Kích thích cảm giác cũng được gửi phản hồi cho hệ thống vận động điều chỉnh thích hợp trong chức năng . Dây thần kinh cảm giác vỏ bên (Contra lateral somatosensory cortex) có vai trò như một đơn vị xử lý trung tâm cho gần như tất cả các chức năng này. Sau một chấn thương dây thần kinh ngoại biên một hoặc tất cả các chức năng nêu trên có thể bị suy yếu dựa vào mức độ nghiêm trọng của sự xúc phạm. Tổn thương hoàn toàn của dây thần kinh lớn hay một phần cảm giác của nó làm tắt dẫn truyền võ não bên cho đến khi phục hồi phân bổ dây thần kinh (reinnervation) sự sửa chữa được thực hiện. Trong giác quan nầy, tất cả năm chức năng cảm giác của thần kinh ngoại biên bị suy giảm. Nếu phục hồi phân bổ dây thần kinh (reinnervation) xảy ra trong cảm giác vỏ bên có vai trò là một đơn vị trung tâm của phần lớn của chức năng nầy, theo đó tổn thương thần kinh ngoại biên ở một hay tất cả các chức năng cảm giác có thể bị suy yếu dựa vào mức độ tổn thương hoàn toàn dây thần kinh chính, hay tắt một phần cảm giác của nó đến vỏ não cho đến khi đảo lại dây thần kinh (reinnervation) xảy ra . Trong cảnh này, tất cả năm chức năng cảm giác bị suy giảm. Nếu đảo lại dây thần kinh (reinnervation) gây rối loạn bề mặt vỏ cảm giác phải đối mặt với một hướng đi mới mà thường không biết rõ . đây là cơ sở phục hồi chức năng cảm giác hoặc tập cho quen ngay cả với một dây thần kinh phẫu thuật thành công.
Hình dạng và kết cấu với học lại mở mắt và kích thích thụ thể sâu sắc bằng vật liệu thô là phương pháp hữu ích của tổ chức lại thích hợp [hình 1]. Tổn thương dây thần kinh lớn trong dây thần kinh hông chi dưới và mức độ tổn thương thần kinh rộng hơn ảnh hương đến cảm giác và vận động, nhưng sự cảm thụ bản thân (proprioception), là một trong những điều quan trọng nhất . Sự cảm thụ bản thân (proprioception), được định nghĩa là cảm biến chuyển động cơ thể và nhận thức về các tư thế, tạo điều kiện cho người định hướng bản thân trong không gian không có mối quan hệ trực quan. sự cảm thụ bản thân (proprioception) là những gì cho phép một người nào đó để đi bộ trong bóng tối hoàn toàn hoặc lái xe với chỉ tìm đường mà không bị mất thăng bằng hay kiểm soát. Trong thời gian học tập của bất kỳ kỹ năng mới hoặc học lại những việc đã làm như một hoạt động thể dục thể thao, hay một nghệ thuật, nó thường là cần thiết để trở thành quen thuộc với một số nhiệm vụ cụ thể và hoạt động cảm thụ bản thân (proprioceptive).
 |
| Hình. 1 kích thích giác quan và tạo thuận lợi. |
